EDUKACIJA I PREVENCIJA IZ OBLASTI SAOBRAĆAJA U MINISTARSTVU ZA OBRAZOVANJE, NAUKU I MLADE KS

Na osnovu Zakona o osnovama sigurnosti saobraćaja na putevima u Bosni i Hercegovini („Službeni glasnik BiH“, broj: 6/06,75/06,44/07,84/09,48/10) organi nadležni za obrazovanje su dužni da problemu saobraćajne prevencije i edukacije posvete posebnu pažnju i to kroz nastavne planove i programe, kako je to propisano u članu 5. stav (2) i  Zakona:

(2) Radi zaštite života i zdravlja djece, škole, obdaništa i druge ustanove u kojima se realizuje vaspitno – obrazovni rad s djecom, kroz nastavne planove i programe, organizuju pripremu djece za učešće u saobraćaju.

Član 2. stav (3) i (4) propisuje obavezu nadležnih organa o formiranju školskih saobraćajnih patrola:                                                              

„(3) U blizini škole, preventivno regulisanje saobraćaja mogu vršiti i školske saobraćajne patrole, uz prisustvo ovlaštenog lica.

(4) Bliže odredbe o načinu formiranja i radu školskih saobraćajnih patrola propisuju organi entiteta, kantona i Brčko Distrikta nadležni za obrazovanje.“

       Citirani članovi Zakona upućuju na neophodnost i značaj rada sa djecom i to kroz organiziranu odgojno - obrazovnu djelatnost. Nastavni proces je dobro osmišljena, planska, dugoročna aktivnost, koja za cilj ima odgoj, obrazovanje i formiranje ličnosti. Od mnoštva faktora uzročnika saobraćajnih nesreća, ljudski faktor (ličnost) je najčešći uzrok nastanka saobraćajnih nesreća. Često nam postavljaju pitanja, kako građani tako i naše kolege, nastavnici, zašto je Sektor za saobraćaj i edukaciju  (u čijoj je ingerenciji organizacija vozačkih ispita, prevencija, edukacija u saobraćaju) smješten u Ministarstvu za obrazovanje, nauku i mlade? Postoji dilema među kolegama nastavnicima i doza iznenađenja kada ih pozovemo na sastanak ili pak uključimo u neku aktivnost iz oblasti edukacije i prevencije u saobraćaju. Ministarstva za obrazovanje su dužna da predlože programe iz oblasti odgoja i obrazovanja učenika u saobraćaju, a  koji su zasnovani na rezultatima istraživanja iz različitih oblasti, koja se bave problematiku sigurnosti u saobraćaju. Čini da su naši Nastavni planovi i programi obilati različitim edukativnim sadržajima, dok se manje pažnje  posvećuje odgoju učenika odnosno, pripremanju ličnosti za život. Kao primjer za navedenu tvrdnju, navest ćemo sadržaje iz oblasti edukacije i prevencije u saobraćaju.

Neosporna je činjenica da učenici moraju biti educirani i usvojiti određene elemente i znanja iz poznavanja saobraćajnih propisa, vrste puteva, vrste saobraćaja i slično, ali u konačnici, isti ti učenici takve sadržaje će učiti u autoškolama i dobit će uvjerenja o položenoj vožnji ili testovima samo i samo ako potpuno savladaju spomenute sadržaje. Unatoč tome, zašto se dešavaju saobraćajne nesreće, zašto toliko ljudi strada u saobraćajnim nesrećama? Zašto je ljudski faktor najčešći uzrok saobraćajnih nesreća? Pripremamo li naše učenike za cjeloživotno učešće u saobraćaju? Da li smo u svom odgojno - obrazovnom radu doprinjeli da učenici usvajaju znanja, navike i vještine neophodne za sigurno učešće u saobraćaju? Koliko kod učenika razvijamo odgovornost za vlastite i tuđe živote u saobraćaju? Koliko naši nastavnici  čvrsto vjeruju u činjenicu da su efekti ranog odgojnog rada u oblasti prevencije u saobraćaju, u mnogome učinkovitiji za ličnost nego represivne mjere koje će društvo nametnuti pojedincu? Koliko se svi kao pojedinci pitamo o vlastitom doprinosu smanjenja smrtnosti u saobraćaju? Koji su razlozi upotrebe alkohola, droge, medikamenata prije upravljanja motornim vozilom? Zašto djeca prelaze na crvenom svjetlu na semaforu, iako znaju da je zabranjeno? Koliko smo svjesni značaja teorije učenja po modelu u oblikovanju pozitivnih stavova o saobraćaju kod  učenika? Da li ćemo obrazovati vozače sa instant programima u autoškolama koji sadrže 35 časova motoričke obuke ili ćemo se voditi savremenijim pristupom i sa odgojem i obrazovanjem vozača početi od najranijeg životnog doba?

 Ministarstvo za obrazovanje, nauku i mlade putem nastavnih planova i programa ima dugoročne ciljeve u formiranju ličnosti sa svim njenim karakteristikama, znanjima i vještinama. Smijemo li mi kao institucija za odgoj i obrazovanje zažmiriti nad znanstvenom činjenicom da se stavovi, navike i kultura življenja i ponašanja počinju razvijati od najranije dobi. Osobama koje se bave odgojno - obrazovnim radom jasno je da u obrazovanju ne postoje instant rješenja, već samo dugoročan put sa dobro postavljenim ciljevima i idejama. Osjećamo li se moralno odgovornim ako za deset ili petnaest godina društvo bude represivno kažnjavalo pojedince, naplaćujući kazne za nepoštovanje saobraćajnih propisa i kulture dok mi istim tim pojedicima odnosno našim sadašnjim učenicima nismo pružili dovoljno znanja i vještina za cjeloživotno učešće u saobraćaju. Ne zaboravimo u našim rukama su životi budućih generacija, a sigurnost u saobraćaju dio je nacionalne sigurnosti svake zemlje. Naročitu pažnju poklanjamo psihološkom pristup u saobraćajnoj prevenciji, gdje se naglašava lična savjest i odgovornost kao odrednice ponašanja u saobraćaju. Razvoj savjesti i odgovornosti počinje od najranijeg životnog doba, a završava sa formiranjme moralne ličnosti,  tj. kada se osoba ponaša u skladu sa svojim internaliziranim normama, neovisno od vanjskih faktora kao što su nagrada ili kazna. To znači da će pojedinac staviti sigurnosni pojas jer posjeduje spoznajnu o značaju pojasa za očuvanje vlastitog života neovisno od toga da li će ga zaustaviti policija i da  li će morati platiti kaznu (represija). Pripremiti osobu za saobraćaj ne znači samo upoznati je sa saobraćajnim pravilima i propisima, nego je nužno, pored obrazovnih postići i odgojne efekte tj. formirati navike, stavove i shvatanja.

Osposobljavanje za saobraćaj je nedvojbeno dio jedinstvenog odgojno - obrazovnog sistema, tj. organiziranog procesa poučavanja. Pripremanje osobe za učešće u saobraćaju ne treba početi osposobljavanjem u autoškoli, već od trenutka kada dijete prohoda, kroz cijelu vertikalu obrazovanja. Autoškola ima svoj posebni odgojno - obrazovni utjecaj, ali ona ne bi smjela imati prednost nad klasičnim odgojno - obrazovnim sistemom. Autoškola bi trebala biti kruna dugoročnog rada porodice, škole i društvene zajednice. Svakodnevno smo svjedoci da se dešavaju saobraćajne nesreće sa tragičnim posljedicama, a znamo da niti jedan predavač u autoškoli (saobraćajni inžinjer) nije pogrešno naučio kandidata neko saobraćajno pravilo ili znamo da mu nije rekao da prolazi na crveno svjetlo, da vozi pod utjecajem alkohola, a nesreće se ipak dešavaju. Šta je uzrok saobraćajnih nesreća, ako je kanidat uspješno položio ispit čak i bez jedne greške? Odgovor je očevidan -  ličnost učestvuje u saobraćaju sa svim svojim karakteristikama. Stoga je  jedan od zadataka Ministarstva za obrazovanje nauku i mlade Kantona Sarajevo oblikovanje i pripremanje ličnosti učenika za sigurno učešće u saobraćaju, povećanje saobraćajne kulture u zajednici i u konačnici, smanjenje saobraćajnih nesreća, a sve to kroz određene nastavne procese.

Kao obrazovna institucija kojoj je pripala čast ali i velika odgovornost edukacije i prevencije iz oblasti saobraćaja između ostalog radimo i na:

  1. edukaciji djece i omladine, cjelokupne populacije iz oblasti saobraćaja;
  2. edukaciji instruktora vožnje;
  3. edukaciji ispitivača vožnje;
  4. edukaciji kandidata za polaganje vozačkih ispita;
  5. istraživanju i publikacijama iz oblasti saobraćajne prevencije;
  6. edukaciji i osvješćivanju učesnika u saobraćaju na postojanje niza faktora nastanka saobraćajnih nesreća;
  7. komunikaciji (edukativno - preventivno djelovanje) sa javnošću u cilju iskazivanja značaja saobraćajne problematike.

      Koristimo se prilikom  da pozovemo sve relevantne činioce koji se na bilo koji način bave problematikom saobraćajne prevencije i edukacije, a posebno kolege nastavnike, da nam se pridruže u zajedničkim aktivnostima i projektima iz oblasti saobraćaja, te da podrže naša nastojanja u očuvanju ljudskih života i stvaranju sigurnijeg okruženja za sve učesnike u saobraćaju.

Bosnian